Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονομασία του βοτάνου είναι Ziziphus jujuba και ανήκει στην οικογένεια των ραμνωδών. Στη χώρα μας το συναντούμε με τις ονομασίες τζιτζιφιά, κινέζικος χουρμάς, μοσχοιτιά, ελιά της Βοημίας. Άλλα συγγενικά του είδη είναι η Z. jujube var.
spinosa, Z. mucronata, A.spina-christi (αγκάθι του Χριστού).
Είναι φυλλοβόλο δέντρο που μπορεί να φτάσει σε ύψος τα 10 μέτρα. Αναπτύσσεται σε ηλιόλουστες θέσεις, ακόμη και σε άγονα και σχετικά ξηρά εδάφη.
Η καταγωγή του δέντρου είναι από την Κίνα (όπου ονομάζεται Da Zao) από την οποία εξαπλώθηκε σε όλη τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Ο κορμός του δέντρου έχει κλαδιά στρεβλά με σκουροκόκκινο χρώμα. Τα φύλλα του είναι γυαλιστερά με κοντό μίσχο, λευκοπράσινα, τα οποία κάνουν πολύ όμορφη αντίθεση με τα άνθη του δέντρου που είναι κιτρινωπά. Στη βάση τους τα φύλλα έχουν αγκαθωτά παράφυλλα. Τα ακτινόμορφα ευωδιαστά λουλούδια του δέντρου, τα αγαπούν πολύ οι μέλισσες που τα επισκέπτονται τον Ιούνιο λίγο πριν την ανατολή του ήλιου και σταματούν λίγες ώρες μετά. Το χαρακτηριστικό της Τζιτζιφιάς είναι το ευχάριστο ιδιαίτερο άρωμα του λουλουδιού που γεμίζει την ατμόσφαιρα σε μεγάλη έκταση. Οι καρποί είναι εδώδιμοι αλλά είναι πιο νόστιμοι ξεροί παρά φρέσκοι, Το χρώμα τους είναι βαθυκόκκινο προς το μαύρο και μοιάζουν με μικρά δαμάσκηνα.

Συστατικά-χαρακτήρας
Ο καρπός του δέντρου περιέχει ασβέστιο, φλαβονοειδή, σίδηρο, γλίσχρασμα, σαπωνίνες, σάκχαρα και βιταμίνες Α, Β2, C. Οι σπόροι περιέχουν σαπωνίνες (τζουτζουμποζίτες) και αιθέριο έλαιο. Ο χαρακτήρας του είναι ουδέτερος, θερμός και γλυκός.

Ιστορικά στοιχεία
Οι κινέζοι και οι κορεάτες χρησιμοποιούσαν εδώ και χιλιάδες χρόνια τους καρπούς του δέντρου για προβλήματα σπλήνας και στομάχου. Στη Δύση η πρώτη επιστημονική αναφορά γίνεται το 1753 αλλά το βότανο και η θεραπευτική του δράση είναι γνωστά πολύ νωρίτερα. Στον τόπο μας ο Τζιτζιφές έχει πάρει το όνομά του από το όμορφο αυτό δέντρο και όπως είναι γνωστό από έγγραφα που σώζονται μέχρι σήμερα και από το δημοτολόγιο, που το πρώτον συνέταξε ο Νικηφόρος Φωκάς το 960 μ.Χ., το χωριό αυτό του Αποκόρωνα, αναφέρεται για πρώτη φορά με το όνομα «ΖΙΖΙΦΕΑ».

Άνθιση – συλλογή – χρησιμοποιούμενα μέρη
Ανθίζει το καλοκαίρι και οι καρποί του, πράσινοι στην αρχή, ωριμάζουν και γίνονται καφέ το φθινόπωρο.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική θεωρείται τονωτικό του Τσι (ενέργεια). Δυναμώνουν το σώμα, προάγουν την απόκτηση βάρους και βελτιώνουν την αντοχή και τη φυσική κατάσταση του ατόμου. Υπάρχουν ενδείξεις ότι ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Στη Δύση οι καρποί χρησιμοποιούνται για να ανακουφίσουν από τον βήχα. Οι σπόροι της ποικιλίας Var. Spinoza (suan zao ren) χρησιμοποιούνται για το άγχος, τη νευρικότητα και τις αϋπνίες. Μειώνουν την υπερβολική εφίδρωση, ειδικά τη νυχτερινή. Ο φλοιός της αφρικάνικης ποικιλίας Ziziphus muronata, χρησιμοποιείται για τον βήχα και για προβλήματα στην περιοχή του θώρακα. Τα φύλλα και οι ρίζες του φυτού ανακουφίζουν από τους πόνους.
Ο φλοιός της Τζιτζιφιάς δρα ως στυπτικό. Ο καρπός της δρα ως αντιαλλεργικό, αντιβηχικό, μαλακτικό, ηπατοπροστατευτικό, ήπιο υπακτικό, θρεπτικό και ήπιο καταπραϋντικό. Οι σπόροι του βοτάνου δρουν ως ηρεμιστικό, υποτασικό, υπνωτικό και καταπραϋντικό.

Παρασκευή και δοσολογία
Ο φλοιός και τους σπόροι τον παρασκευάζονται ως αφέψημα. Οι αποξηραμένοι καρποί είναι βρώσιμοι.

Προφυλάξεις
Στην παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική αποφεύγονται σε καταστάσεις υπερβολικής υγρασίας όπως π.χ. σε μετεωρισμό ή τυμπανισμό της κοιλιάς.

*Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα