Ένα από τα ομορφότερα αυτοφυή βότανα του τόπου μας, είναι η Παιωνία. Την συναντούμε σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, με τις ονομασίες πηγουνία, παγώνι, ψηφακιά, παιώνια, ρόδο του βουνού.
Οι αρχαίοι Αθηναίοι την είχαν ονομάσει «Αθηνά Παιωνία» και είχε χαρακτηρισθεί από τον Παυσανία ως «πασάων βοτανέων βασιληίδα». Πολλούς αιώνες αργότερα και οι κινέζοι θα την ονομάσουν «βασιλέα όλων των λουλουδιών».
Το όνομα του βοτάνου προέρχεται από τον ιατρό θεραπευτή των θεών του Ολύμπου Παίωνα (το όνομά του αναφέρεται και σε πήλινη πλακέτα της Κνωσού). Όπως αναφέρει ο μύθος, ο Παίωνας, ήταν μαθητής του Ασκληπιού «ός πάντα τα φάρμακα οίδεν». Κάποτε η Λητώ –μητέρα του Απόλλωνα και θεά της γονιμότητας- του δίδαξε πώς να αποκτήσει μία μαγική ρίζα που φύτρωνε στον Όλυμπο, η οποία απάλυνε τον πόνο των γυναικών στον τοκετό. Ο Ασκληπιός ζήλεψε και αποπειράθηκε να σκοτώσει τον μαθητή του. Ο Δίας έσωσε τον Παίωνα από την οργή του Ασκληπιού μεταμορφώνοντάς τον στο λουλούδι της παιώνιας.
Το πολύτιμο αυτό βότανο λοιπόν το χρησιμοποιούσαν από την αρχαιότητα για θεραπευτικούς λόγους. Ο Ιπποκράτης (460-377 π.Χ.) στο Περί Φυτών Ιστορίας αναφέρει 234 θεραπευτικά φυτά. Ανάμεσά τους και την παιώνια την οποία προτείνει ως αντισπασμωδικό στην επιληψία και άλλες νευρολογικές παθήσεις.
Ο Διοσκουρίδης (1ο μ.Χ. αιώνα) μας άφησε μια εύστοχη περιγραφή της παιώνιας με τα παλαμοειδή φύλλα και τους μακρουλούς καρπούς, πού έχουν πέντε ή έξη μαύρους σπόρους στο κέντρο και τους άλλους κόκκινους. Στη συνταγή του, 10 ή 12 κόκκινοι σπόροι θεραπεύουν το έλκος του στομαχιού, ενώ οι μαύροι διώχνουν τον εφιάλτη. Την ξεραμένη ρίζα την χρησιμοποιούσε στη μαιευτική, στους πόνους του στομαχιού, στον ίκτερο και στις παθήσεις των νεφρών και της κύστης.
Ενώ ο Πλίνιος πρότεινε τους κόκκινους σπόρους για την κυκλοφορία του αίματος και τους μαύρους για τις γυναικολογικές παθήσεις.
Η μελέτη της χλωρίδας της Ελλάδας κατέγραψε 12 είδη Παιώνιας. Σήμερα το βότανο χρησιμοποιείται θεραπευτικά στη Κίνα και ιδιαίτερα 3 είδη από αυτό. Το μέρος του φυτού που χρησιμοποιείται είναι η ρίζα.
Η Λευκή Παιώνια ( Paeonia Lactiflora) η οποία έχει λευκά άνθη και λευκοπό ρίζωμα, η κόκκινη Παιώνια (Paeonia Lactiflora) η οποία έχει κόκκινα άνθη και σκούρο ρίζωμα και η Δενδρώδης Παιώνια (Paeonia Sullruticosa) της οποίας χρησιμοποιείται το περίβλημα της ρίζας.
Η Παιώνια έχει την ιδιότητα να επιδρά στο αίμα και έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε θεραπεία προβλημάτων γυναικολογικού τύπου. Επίσης σε μυϊκούς σπασμούς και κράμπες. Σε ψυχικό επίπεδο επιδρά θεραπευτικά. σε άτομα σκληρά, επιθετικά, που θυμώνουν εύκολα, μπορεί να λειτουργήσει σαν ηρεμιστικό. Η Δενδρώδης Παιώνια ενδείκνυται σαν αντιπυρετικό, σε αιμόπτυση, αιματουρία και σε περιπτώσεις πυρετού άγνωστης αιτιολογίας. Επίσης δρα ως αντιυπερτασικό, ηρεμιστικό και υπνωτικό. Η βιοχημική έρευνα απέδειξε ότι η Παιώνια έχει ισχυρή αντιβιοτική δράση ενάντια σε πολλά παθογόνα μικρόβια όπως σταφυλόκοκκο, σαλμονέλα.
Η ημερήσια δόση είναι 6-12 γραμμάρια Παρασκευάζεται ως αφέψημα. Βράζουμε το βότανο για 20-30 λεπτά.

*Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα