Είναι η ρίζα του μπαχαρικού φυτού κουρκουμάς. Μοιάζει στο σχήμα και στην οσμή με την πιπερόριζα με την οποία ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Έχει καφεκίτρινη φλούδα και πορτοκαλί σάρκα.
Είναι φυτό πολυετές και ευδοκιμεί στην νότια Ινδία και τις γύρω περιοχές, αλλά καλλιεργείται πλέον και σε θερμοκήπια της Ευρώπης. Είναι χρωστικό μπαχαρικό με έντονο κίτρινο χρώμα. Στους λαούς της ανατολής είναι γνωστό εδώ και χιλιετίες. Στο παρελθόν έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του εμπορίου. Με την κιτρινόριζα οι μπαχαροπώλες νόθευαν το σαφράν, το οποίο είναι το ακριβότερο μπαχαρικό στον πλανήτη. Αυτός είναι και ο λόγος που η κιτρινόριζα λέγεται και ψευδοσαφράν.
Χρησιμοποιείται για να δίνει χρώμα στα φαγητά και κυρίως στο ρύζι.
Ουσιαστικά είναι το συστατικό που δίνει το χαρακτηριστικό χρώμα στο κάρυ. Το κάρυ που γνωρίζουμε δεν είναι κάποιο βότανο ή μπαχαρικό, αλλά ένα μίγμα τουλάχιστον έξι μπαχαρικών και μπορεί να έχει διαφορετική σύσταση ανάλογα με την εποχή του χρόνου αλλά και από περιοχή σε περιοχή.
Στη Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική η κιτρινόριζα χρησιμοποιείται σε σάλτσες, κουσκούς και ρύζια. Στην Ευρώπη το χρησιμοποιούν για να χρωματίζουν μουστάρδες και έτοιμες σάλτσες. Οι Άραβες τη χρησιμοποιούν ως χωνευτικό. Στη χώρα μας το χρησιμοποιούμε στο ρύζι, σε κοτόπουλα και άλλα μαγειρευτά κρέατα, στη φακή ή τη φάβα και σε βραστές ή ψητές πατάτες. Όταν χρησιμοποιούμε κιτρινόριζα στη μαγειρική μας να είμαστε προσεκτικοί, διότι το έντονο χρώμα του λεκιάζει εύκολα τα ρούχα, ακόμη και τα πορσελάνινα σκεύη. Η ποσότητα δε που χρησιμοποιούμε να είναι μικρή. Άλλωστε περισσότερο από το κανονικό θα δώσει στο φαγητό μας πικρή γεύση.
Τις θεραπευτικές ιδιότητες του μπαχαρικού αυτού είχαν εντοπίσει από παλιά οι ινδοί και κινέζοι γιατροί, για τη θεραπεία του κνησμού του δέρματος και της πυώδους οφθαλμίτιδας.
Η μπαχαρική ρίζα του κουρκουμά έχει τονωτικές ιδιότητες. Ενισχύει την πεπτική λειτουργία και βελτιώνει όλες τις διαδικασίες του μεταβολισμού. Βοηθά στη διάσπαση και πέψη όλων των πρωτεϊνών.
Επιταχύνει την παραγωγή ινσουλίνης από το πάγκρεας και βοηθά σημαντικά τους μη ινσουλινοεξαρτώμενους διαβητικούς. Όσους δηλαδή δεν κάνουν χρήση ενέσιμης ινσουλίνης.
Ανακουφίζει σχεδόν όλες τις αλλεργικές καταστάσεις του δέρματος (έκζεμα), του αναπνευστικού (εαρινός κατάρρους, επιπεφυκίτιδες κ.λ.π.). Αυτό γίνεται όταν το χρησιμοποιούμε στη διατροφή μας ή και σε τοπική εφαρμογή στην περιοχή της αλλεργικής δερματίτιδας ενός μίγματος από γιαούρτι (που έχει αντιφλογιστικές ιδιότητες) και κιτρινόριζας.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με λίγο Τζίντζερ ως ορεκτικό, λίγο πριν από το κυρίως γεύμα της ημέρας.
Αν προσθέσουμε σε ένα ποτήρι ζεστό γάλα , λίγη ποσότητα κιτρινόριζας (στη μύτη του κουταλιού), θα δούμε σημαντική βελτίωση σε προβλήματα κρυολογήματος, βήχα και καταρροής. Οι βλεννογόνοι του αναπνευστικού στεγνώνουν προσωρινά, ανακουφίζοντας τον ασθενή. Η σκόνη της κιτρινόριζας εάν πασπαλιστεί προσεκτικά πάνω από πληγές σταματά γρήγορα την αιμορραγία και έχει αντισηπτικές ιδιότητες.
Βλέπετε λοιπόν ότι αν γνωρίζουμε τις ιδιότητες των μπαχαρικών που έχουμε στην κουζίνα μας, μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε και για λόγους υγείας, αρκεί να γνωρίζουμε τις ιδιότητές τους. Άλλωστε όπως ξέρουμε όλοι μας η διατροφή είναι αυτή που καθορίζει σε σημαντικό βαθμό την ενίσχυση και διατήρηση της υγείας μας.

*Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα