Σε όλο τον κόσμο η σημασία της διατροφής για την διατήρηση της υγείας μας είναι αποδεκτή, ανεξάρτητα από τη φιλοσοφία που υπάρχει στο ιατρικό σύστημα.
Ο Ιπποκράτης έλεγε χαρακτηριστικά ότι «το βότανό σου είναι η τροφή σου και η τροφή σου είναι το βότανό σου».
Σήμερα υπάρχουν εναλλακτικοί ιατρικοί θεραπευτές, όπως οι φυσιοπαθολόγοι και οι βοτανοθεραπευτές που θεωρούν την τροφή ως θεραπεία από μόνη της και συνιστούν ειδικές δίαιτες για συγκεκριμένες παθήσεις ενώ οι διαιτητικές αρχές της γιόγκα και της μακροβιοτικής έχουν σαν σκοπό να εξισορροπήσουν το σώμα και να ενισχύσουν τη ροή της φυσικής ενέργειας.
Αλλά το να τρώμε τις σωστές τροφές δεν είναι αρκετό για να εξασφαλίσουμε ότι λαμβάνουμε το καλύτερο από την διατροφή μας. Πρέπει το σώμα μας να είναι σε θέση να χωνέψει και να αφομοιώσει τις κατάλληλες θρεπτικές ουσίες και εδώ είναι το σημείο όπου τα βότανα μπορούν να βοηθήσουν καθοριστικά.
Στην παραδοσιακή μαγειρική κάθε λαού τα βότανα έχουν ένα σημαντικό ρόλο, πράγμα που δείχνει την παγκόσμια αναγνώριση που έχουν όχι τόσο για την γεύση τους, όσο για τις χωνευτικές και συντηρητικές τους ιδιότητες.
Τα βότανα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πέψη εξ’ αιτίας των πτητικών ελαίων που περιέχουν, ιδιαίτερα τα φυτά της οικογένειας της Mέντας, τα Χειλανθή, όπως η Μαντζουράνα, ο Δυόσμος, το Δενδρολίβανο, καθώς και η οικογένεια του Καρότου, τα Σκιανθή όπως το Αγριοκύμινο και ο Μαϊντανός. Τα παραπάνω βότανα διαθέτουν την ικανότητα να ανακουφίζουν από τα αέρια, καταπραΰνοντας τα τοιχώματα του πεπτικού σωλήνα, διεγείροντας την περισταλτικότητα τους, μειώνοντας το φούσκωμα. Επίσης υπάρχουν μαγειρικά βότανα που περιέχουν τανίνες, πικρές ουσίες και άλλα ενεργά φαρμακολογικώς συστατικά. Πολλά από αυτά διαθέτουν αντισηπτική δράση, μια ιδιότητα ιδιαίτερα σημαντική για χώρες με θερμά κλίματα, όπου η μολυσμένη τροφή αποτελεί απειλή για την δημόσια υγεία. Το αριθμός των βοτάνων που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στη μαγειρική είναι πολύ μεγάλος, ανάλογα με το μεράκι και την φαντασία του καθενός. Τα βότανα δεν προσθέτουν μόνο ποικιλία και νοστιμάδα στη διατροφή μας αλλά στην ουσία χαράζουν τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τη ζωή μας, πράγμα που φαίνεται μέσα από τις διατροφικές μας συνήθειες. Το τσάι δεν είναι απαραίτητο να γίνεται από τα φύλλα ενός μόνο φυτού. Μπορούμε να φτιάξουμε θαυμάσια αναζωογονητικά ροφήματα από ένα μεγάλο αριθμό βοτάνων. Η ενίσχυση της γεύσης μπορεί να προέρχεται από μεγάλο φάσμα φυτικών εναλλακτικών για το αλάτι και τη ζάχαρη. Τα πιο παράξενα στην όψη φυτά όπως η Τσουκνίδα και οι ρίζες της Κολλιτσίδας μπορούν να συμβάλουν σε γεύματα νόστιμα και θρεπτικά.
Στη σύγχρονη Δυτική κουζίνα τα βότανα χρησιμοποιούνται ως επιπλέον υλικά για να δώσουμε γεύση και ποικιλία στο μενού μας. Στην πραγματικότητα όμως η αξία τους είναι πολύ μεγαλύτερη μια και διεγείρουν την όρεξη, δυναμώνουν την πέψη και συντηρούν την τροφή μας. Όπως αναφέραμε πριν τα βασικά δραστικά συστατικά των βοτάνων είναι τα πτητικά τους έλαια τα οποία διεγείρουν την έκκριση των πεπτικών υγρών, προστατεύουν από τις ζυμώσεις που προκαλούν το φούσκωμα και γενικά ανακουφίζουν το πεπτικό σύστημα. Μπορούμε για παράδειγμα να τρώμε Αγγελική μετά το κυρίως γεύμα γιατί συντελεί στην αποφυγή αερίων. Το Μάραθο και το Κάρδαμο γλυκαίνουν την αναπνοή. Η Μαντζουράνα και το Δενδρολίβανο περιέχουν πικρές ουσίες που ανοίγουν την όρεξη. Υπάρχουν βότανα που περιέχουν τανίνες, οι οποίες βοηθούν στην αποφυγή δυσπεψίας ή οργανικά οξέα που συντελούν στη χώνεψη των λιπών. Η Τσουκνίδα περιέχει σεκρετίνες που βοηθούν στο πάγκρεας.
Όλες αυτές οι ιδιότητες είναι αυξημένες στα φρέσκα βότανα, παραμένουν όμως και στα βότανα που έχουν αποξηρανθεί σωστά. Οι αντιβακτηριδιακές και συντηρητικές τους ιδιότητες καθιστούν τα βότανα και τα μπαχαρικά πολύτιμα στη χρήση τους σε ξίδια, έλαια, τουρσιά, κρασιά και κάθε είδους συντηρημένη τροφή στην οποία απελευθερώνουν αργά τα αιθέρια έλαια τους. Όταν τα βότανα προστίθενται στη διατροφή μας σε λογικές ποσότητες, ιδιαίτερα στις φρέσκες σαλάτες, μας προσφέρουν επίσης μία σειρά από πολύτιμα ιχνοστοιχεία, μέταλλα και βιταμίνες. Τα Κυνόροδα (άγριο τριαντάφυλλο) περιέχουν 20 φορές περισσότερη βιταμίνη C από τα πορτοκάλια, τα φύλλα του Ταραξάκου ( μαρουλίδα) είναι πλούσια σε βιταμίνη Α, ο Μαίντανός είναι καλή πηγή Ασβεστίου και περιέχει πολλές βιταμίνες.
Πολλά μαγειρικά βότανα είναι θεραπευτικά ευρύτερης δράσης. Το Σκόρδο λόγου χάριν έχει ένα πολύ μεγάλο φάσμα θεραπευτικών ιδιοτήτων και είναι ωφέλιμο σε κάθε δίαιτα. Δρα ως εσωτερικό καθαριστικό αλλά συντελεί και στην καταπολέμηση της χοληστερίνης και προφυλάσσει από κρυολογήματα και γρίπη.
Ωφέλιμα για το στόμα είναι βότανα όπως η Κανέλλα που δυναμώνει τα ούλα. Επίσης το Φασκόμηλο γιατί έχει στυπτικές και αντισηπτικές ιδιότητες και συντελεί στην επούλωση των στοματικών ελκών.
Η Μέντα και το Γαρίφαλο διαθέτουν αντισηπτικές ή αντιβιοτικές ιδιότητες. Τέλος η Βρώμη ηρεμεί το νευρικό σύστημα, τα Καρότα βοηθούν την λειτουργία του ήπατος, το Ρυζόνερο είναι πλούσιο σε βιταμίνη Β και χρησιμοποιείται συχνά για την αντιμετώπιση εμετού και διάρροιας.
Όλα τα παραπάνω μας δείχνουν το πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε τι τρώμε και πως πρέπει να χρησιμοποιούμε την τροφή μας για την διατήρηση της υγείας μας. Θα ήταν ευχής έργο να μπορέσουμε να το μάθουμε εμείς οι ίδιοι και ιδιαίτερα τα παιδιά μας. Γιατί τότε θα είχαμε κάνει ένα σημαντικό βήμα για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής μας.

*Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα