Ο τρόπος που πρέπει να συλλέγουμε τα φυτά έχει πολύ μεγάλη σημασία για την διατήρηση και την αποτελεσματικότητά τους. Στις καλλιέργειες των μεγάλων φαρμακευτικών βιομηχανίων μαζεύουν τα φυτά την στιγμή που η περιεκτικότητά τους σε δραστικά στοιχεία βρίσκεται στο καλύτερο σημείο. Η συγκομιδή γίνεται ηλιόλουστη μέρα για να διευκολυνθή η αποξήρανση που πρέπει να γίνει σε θερμοκρασία 40 – 60 βαθμών. Τα φυτά που περιέχουν αιθέρια έλαια συλλέγονται νωρίς το πρωί και αποξηραίνονται στη σκιά, σε θερμοκρασία που δεν ξεπερνά τους 50 βαθμούς. Συλλέγουν δε μόνο την ποσότητα που μπορούν να επεξεργαστούν άμεσα.
Αν όμως εμείς θέλουμε να μαζέψουμε και να αποξηράνουμε βότανα για προσωπική χρήση πρέπει να ακολουθούμε ορισμένους κανόνες που είναι βασικοί.
Τα άνθη πρέπει να συλλέγονται στην αρχή που ανοίγουν, πριν τα χαλάσουν τα έντομα. Να αποξηραίνονται γρήγορα, πάνω σε καθαρό χαρτί και αν θέλουμε να διατηρήσουν το χρώμα τους πρέπει να αποξηρανθούν σε σκιερό μέρος. Οι ανθισμένες κορυφές όπως το Κενταύριο, η Αφιθιά ή η Φιλιπέντουλα κρεμιούνται σε γιρλάντες σε αεριζόμενο μέρος στην αποθήκη. Τα φύλλα τα μαζεύουμε πριν ή μετά την άνθηση. Για να τα αποξηράνουμε κρεμάμε όσα από αυτά είναι μεγάλα (π.χ. φύλλα καρυδιάς) και απλώνουμε τα πιό μικρά σε χαρτί ή καλαμωτές σε αεριζόμενο μέρος. Αν τα φυτά που συλλέγουμε περιέχουν αουκουμπίνη (όπως το πεντάνευρο) δεν υπάρχει τρόπος να αποφύγουμε το μαύρισμά τους.
Τα ολόκληρα φυτά πρέπει να τα καθαρίζουμε πολύ καλά από τα χώματα και από τα μαραμένα φύλλα. Η αποξήρανση διαρκεί πολλές φορές μερικές ημέρες, ακόμη και αν κρεμαστούν αρκετά αραιά, σε γιρλάντες.
Οι καρποί πρέπει να ξεραθούν σε φούρνο, σε χαμηλή θερμοκρασία. Οι φλοιοί και οι ρίζες, πρέπει να πλυθούν, να καθαριστούν πολύ καλά από το χώμα και στη συνέχεια να κοπούν σε μικρά κομμάτια.
Οι σπόροι, έχουν ανάγκη από άπλωμα σε ξερό μέρος για μερικές ημέρες. Ο καθένας μας γνωρίζει λίγο πολύ την κατάσταση της υγείας του και μπορεί να επιλέξει τα φυτά που θα χρειαστεί για το άμεσο μέλλον. Δεν έχει νόημα να μαζεύουμε οτι βρούμε μπροστά μας, για να έχουμε όταν ενδεχομένως μας παρουσιαστεί κάτι.
Δεν υπάρχει επίσης λόγος να μαζεύουμε φυτά τα οποία αναφέρονται σαν δηλητηριώδη γιατί μπορεί να χαθεί η ετικέτα τους και να προκληθούν δυστυχήματα.
Αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε για την χρήση των βοτάνων είναι το εξής. Μπορούμε να τα χρησιμοποιούμε με ασφάλεια σαν μέρος του τρόπου ζωής μας χωρίς να θεωρούνται «φάρμακα». Για ειδικές ανάγκες υγείας, η καλύτερη χρήση τους είναι η προληπτική, για να προλαμβάνουν δηλαδή την εμφάνιση προβλημάτων. Υπάρχουν συγκεκριμένα βότανα που δυναμώνουν και ενισχύουν συγκεκριμένα όργανα και συστήματα του ανθρωπίνου οργανισμού. Αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στις περιπτώσεις όπου το άτομο γνωρίζει ότι παρουσιάζει μία τάση προς κάποια πάθηση, χωρίς αυτή να υπάρχει. Κάθε ένας από εμάς μπορεί να βρει το δικό του βότανο ανάλογα με την περίπτωση. Λόγου χάρη τα παρακάτω βότανα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια, προληπτικά και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Κράταιγος για το κυκλοφοριακό, το Βερμπάσκο για το αναπνευστικό, η Σπειραία για το πεπτικό σύστημα, η Σκουτελλάρια για το νευρικό σύστημα, η Τσουκνίδα για το δέρμα, οι σπόροι Σέλινου για το μυοσκελετικό σύστημα, τα φύλλα σμεουριάς για το γεννητικό σύστημα και ο Δίανθος για το ουροποιητικό σύστημα.
Τα βότανα λοιπόν χρησιμοποιούνται για τις προληπτικές, τις μαγειρικές και τις ειδικές χρήσεις τους. Αυτό που είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε κάθε φορά είναι το πότε, το πόσο και το πως θα τα χρησιμοποιήσουμε έτσι ώστε να θέτουμε σε εφαρμογή τη ρύση του Ιπποκράτη « η τροφή σου είναι το βότανο σου και να το βότανό σου είναι η τροφή σου»

*Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα