ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΒΟΤΑΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Οι βάσεις της Δυτικής βοτανοθεραπείας στηρίζονται στις απόψεις των ελλήνων γιατρών Ιπποκράτη, Διοσκορίδη και Γαληνού. Για τον Ιπποκράτη έχουμε ήδη αναφέρει αρκετά. Ο Πεδάνιος Διοσκορίδης (15-75 μ.Χ) έγραψε το κλασικό του κείμενο De Materia Medica γύρω στο 60 μ.Χ. και το βιβλίο αυτό παρέμεινε πρότυπο εγχειρίδιο για 1500 χρόνια. Λέγεται ότι ήταν γιατρός του Καίσαρα και της Κλεοπάτρας ή κατ΄ άλλους στρατιωτικός γιατρός κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αυτοκράτορα Νέρωνα. Πολλές από τις δράσεις των βοτάνων που περιγράφει ο Διοσκορίδης μας είναι οικίες σήμερα, όπως ο μαϊντανός ως διουρητικό, το μάραθο ως γαλακταγωγό, το μαρρούβιο αναμιγμένο με μέλι ως αποχρεμπτικό. Το βοτανολόγιο του με την ταξινόμηση των βοτάνων καλύπτει 600 περίπου φαρμακευτικά δέντρα. Αυτά είχαν ομαδοποιηθεί ανάλογα με το χαρακτήρα τους- αρωματικά ή «βότανα με οξεία ποιότητα»- ανάλογα με την εμφάνιση ή το χρησιμοποιούμενο τμήμα – ρίζες, βότανα και δέντρα της γης (ποώδη φυτά με φύλλα όπως των δέντρων).
Οι ελληνικές ιατρικές θεωρίες έφτασαν στην Ρώμη γύρω στο 100 μ.Χ. Με τον καιρό έγιναν πιο μηχανιστικές, παρουσιάζοντας το σώμα σαν μηχανή που πρέπει να διορθωθεί δραστικά αντί , όπως επίτασσε ο Ιπποκράτης να αφεθούν οι νόσοι να θεραπευτούν μόνες τους. Η ιατρική έγινε μια προσοδοφόρος επιχείρηση με πολύπλοκα, ακριβά γιατρικά από βότανα. Αντίθετος στην πρακτική αυτή ήταν ο Κλαύδιος Γαληνός (131-199 μ.Χ.) που γεννήθηκε στην Πέργαμο της Μικράς Ασίας και ήταν γιατρός στην αυλή του Μάρκου Αυρήλιου. Ο Γαληνός ξαναδούλεψε πολλές από τις παλιές ιδέες του Ιπποκράτη και διατύπωσε τις θεωρίες των διαθέσεων. Τα βιβλία του έγιναν γρήγορα πρότυπα ιατρικά εγχειρίδια όχι μόνο στην Ρώμη αλλά και για τους μεταγενέστερους Άραβες (τον 7ο αιώνα) και μεσαιωνικούς γιατρούς και οι θεωρίες του επιζούν ακόμη και σήμερα στην ιατρική Γιουνάνι (Unani, λέξη των ισλαμικών λαών που σημαίνει «ελληνικός») που εξασκείται στον ισλαμικό κόσμο και την Ινδία. Οι περιγραφές του Γαληνού για τα βότανα όπως π.χ. «θερμό στον τρίτο βαθμό» ή «ψυχρό στον δεύτερο» χρησιμοποιούνται ακόμη και στον 18ο αιώνα.
Με την πτώση της Ρώμης τον 5ο αιώνα, το κέντρο της κλασικής γνώσης μεταφέρθηκε στην Ανατολή και κέντρο της μελέτης της Γαλήνιας ιατρικής έγιναν η Κωνσταντινούπολη και η Περσία. Ο Γαληνισμός υιοθετήθηκε από τους Άραβες και συγχωνεύθηκε με τις λαϊκές παραδόσεις και την Αιγυπτιακή γνώση που επιζούσε από την αρχαιότητα. Αυτό το μίγμα των βοτανολογικών ιδεών, πρακτικής και παραδόσεων ξαναμπήκε ως γνώση στην Ευρώπη με τις εισβολές των Αραβικών στρατών. Το πιο σημαντικό έργο εκείνης της εποχής ήταν το Κιτάπ αλ-Κανούμ ή κανόνας της Ιατρικής από τον Αβισέννα. Το κείμενο αυτό βασιζόταν σταθερά στις Γαλήνιες αρχές και μέχρι τον 12ο αιώνα είχε μεταφραστεί στα λατινικά και γύρισε πίσω στη Δύση για να γίνει ένα από τα πρώτα εγχειρίδια στις Δυτικές ιατρικές σχολές.

Βαλεριάνα η φαρμακευτική
Valerian officinalis

Η Βαλεριάνα είναι φυτό με ρίζωμα πολυετές που μένει ζωντανό όταν ξεραίνονται οι βλαστοί και τα φύλλα. Προτιμά τα υγρά και ψυχρά κλίματα και είναι αυτοφυές σε κάποιες περιοχές της Ελλάδος.
Ανθίζει το καλοκαίρι μέχρι το φθινόπωρο.
Τα μέρη του φυτού που χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς είναι κύρια η ρίζα και τα φύλλα. Τα φύλλα χρησιμοποιούνται για αδυνάτισμα. Η κύρια όμως θεραπευτική δράση του φυτού βρίσκεται στην ρίζα. Η ρίζα πρέπει να καθαρισθεί καλά και να αποξηρανθεί στη σκιά. Η κύρια δράση της ρίζας του φυτού είναι ηρεμιστική, υπνωτική, αντισπασμωδική, υποτασική.
Η ηρεμιστική δράση του φυτού αποδίδεται κυρίως στο βαλεριανικό οξύ το οποίο περιέχει.
Ενδείκνυται σε ασθένειες του Νευρικού Συστήματος, ως νευροτονωτικό και ηρεμιστικό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια σε σπασμούς και επιληψία για να μειώσει την ένταση και το άγχος, στην υστερία, στην αϋπνία και την υπερδιέγερση. Σαν μυοχαλαρωτικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απαλλαγή από τις κράμπες και τον εντερικό κολικό. Επίσης η Βαλεριάνα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως γενικό παυσίπονο όταν ο πόνος συνδέεται με νευρική υπερένταση και την ημικρανία. Η Βαλεριάνα μπορεί να συνδυασθεί θαυμάσια με άλλα βότανα για πιο ενισχυμένα ή εξειδικευμένα αποτελέσματα, όπως σκουτελάρια, πασιφλώρα, λυκίσκο και χαμομήλι.
Η δοσολογία είναι 2 γραμμάρια ανά 1 φλιτζάνι νερό με ανώτατη ημερήσια δόση 6 γραμμάρια.
Χρόνος βρασμού είναι 15 λεπτά.

*Άρθρο του Σάκη Κουβάτσου στα Χανιώτικα Νέα